James Stewart: najlepsze filmy. TOP 10
"James Stewart ewoluował od naiwnego, małomiasteczkowego i populistycznego bohatera komedii Franka Capry z lat 30., poprzez gorzkiego, pełnego lęku, obsesyjnego na punkcie zemsty kowboja w westernach Anthony'ego Manna z lat 50., aż do niespokojnego podglądacza i fetyszysty seksualnego w dreszczowcach Alfreda Hitchcocka", pisał John Belton. Mało który z aktorów klasycznego Hollywood wsławił się równym połączeniem talentu, charyzmy, ekranowej honorowości i wszechstronnego repertuaru, co Jimmy Stewart, którego wpływ wciąż odczuwalny jest w popkulturze. Oto subiektywny wybór najlepszych filmów z legendą Hollywood w roli głównej.
Zawrót głowy (Vertigo, reż. Alfred Hitchcock, 1958)
James Stewart jako Scottie staje się katalizatorem męskiej obsesji i dominacji przejawiającej się w pragnieniu zmieniania kobiet, które towarzyszyło mrocznej stronie samego reżysera Alfreda Hitchcocka. Cierpiący na akrofobię były detektyw ratuje przed samobójczym skokiem do zatoki San Francisco tajemniczą Madeleine Elster (Kim Novak), żonę znajomego ze studiów, który zlecił mu rozwikłanie frapującego zachowania kobiety. Arcydzieło suspensu wyróżnia oniryczny klimat, a także wyjątkowa tonacja, w której melodramatyczny rytm przełamuje intryga kryminalna oraz budzące niepokój motywy z granicy jawy i snu.
Podszytą mrokiem, a przy tym liryczną muzykę skomponował Bernard Herrmann. Urokliwe zakątki San Francisco na czele z ikonicznymi punktami metropolii ujął zaś operator Robert Burks. Hitchcock nigdy nie był tak śmiały w swej artystycznej wizji. Stworzył film w zasadzie niehollywoodzki, o brawurowej warstwie estetycznej, pełen technicznych nowinek (wizualny efekt dolly zoom), a także wielowątkowej fabule, której symbolika prowadzi widzów do rozważań nad ludzką egzystencją, nieoczywistą odsłoną miłości czy freudowskimi popędami życia i śmierci (Eros i Tanatos). W 2012 roku wydawany przez Brytyjski Instytut Filmowy magazyn "Sight & Sound" okrzyknął Zawrót głowy najwybitniejszym filmem w dziejach.
Okno na podwórze (Rear window, reż. Alfred Hitchcock, 1954)
W podejmującym temat wojeryzmu oraz istoty spektaklu/kina dziele Hitchcocka James Stewart sportretował fotoreportera, który ze względu na złamaną nogę i dłużący się czas rekonwalescencji, zaczyna podglądać sąsiadów z kamienicy z naprzeciwka. Pewnego dnia Jeff natrafia na ślady zbrodni i zaczyna podejrzewać jednego z lokatorów o pozbycie się własnej żony. W prywatnym śledztwie mężczyzny towarzyszą mu figlarna narzeczona Lisa (Grace Kelly) i zgryźliwa opiekunka Stella (Thelma Ritter).
Okno na podwórze to nie tylko jedna z najwybitniejszych pozycji w filmografii Stewarta, ale też samego Hitchcocka, który umieszczając na pierwszym planie bohatera podglądającego przez tytułowe okno słodko-gorzkie scenki z życia sąsiadów, igra z samą publicznością. My jako widzowie zgromadzeni przed ekranem podobnie obserwujemy losy postaci, wyciągając przy tym prywatne wnioski, niekiedy nadinterpretacje czy zbyt naiwnie ufając swoim zmysłom i nie przewidując zwrotu akcji, jaki szykują nam twórcy. Film powstał na podstawie opowiadania Cornella Woolricha i doskonale oddał atmosferę izolacji przy pomocy wzniesionej w studiu Paramount scenografii liczącej około 30 oddzielnych mieszkań z dostępem do elektryczności i bieżącej wody, dla których "centrum dowodzenia" stał się apartament Jeffa.
Anatomia morderstwa (Anatomy of a Murder, reż. Otto Preminger, 1959)
W głośnym dramacie sądowym Jimmy dowiódł niezwykłej determinacji i aktorskiej intensywności, nie po raz pierwszy wcielając się w człowieka oddanego wyższej sprawie oraz walczącego o sprawiedliwość nawet wtedy, gdy nikt już zdaje się w nią nie wierzyć. Zagrał adwokata, który podejmuje się obrony mężczyzny oskarżonego o zabójstwo gwałciciela żony. W dodatku sam bohater pozostaje na życiowym rozdrożu i traktuje sprawę jako możliwość odbudowania swej podupadłej reputacji.
Wciągające do świata intryg i złożonych relacji międzyludzkich dzieło Ottona Premingera wyróżnia doskonale skonstruowany, przewrotny scenariusz, który powstał w oparciu o powieść Johna D. Voelkera. Anatomia morderstwa uzyskała siedem nominacji do Oscara i zgromadziła aktorską śmietankę. U boku Jamesa Stewarta gra Lee Remick, George G. Scott i Arthur O'Connell.
Pan Smith jedzie do Waszyngtonu (Mr. Smith Goes to Washington, reż. Frank Capra, 1939)
James Stewart zasłynął ze stałej współpracy z mistrzem komedii obyczajowej Frankiem Caprą, który rozliczał się z etosem "amerykańskiego snu". Pod jego okiem odgrywał pełnych nadziei i szlachetności idealistów, do końca walczących z nierównościami systemu.
W filmie Pan Smith jedzie do Waszyngtonu Capra opowiada inspirującą historię młodego harcerza, który niespodziewanie zostaje mianowany na urząd senatora. Prostoduszny, nieco naiwny, lecz wierzący w dobro ogółu Jefferson Smith odkrywa z czasem brutalne zaplecze polityki uwikłanej w korupcję i fałsz. Obraz został uhonorowany Oscarem za najlepszy scenariusz i stanowił podsumowanie kinowego poparcia Franka Capry dla idei Rooseveltowskiego New Dealu.
Sznur (Rope, reż. Alfred Hitchcock, 1948)
Pierwszy efekt współpracy Jamesa Stewarta z mistrzem suspensu. Sportretował tu inteligentnego wykładowcę, który odkrywa makabryczną zbrodnię popełnioną wyłącznie dla jej doświadczenia, bez szczególnego motywu przez dawnych uczniów Brandona (John Dall) i Philipa (Farley Granger).
Hitchcock dokonuje tu istnej anatomii zbrodni, pytając o granice ludzkiego bestialstwa, ale też nadinterpretacji i wynikającej z niej winy. Dawni studenci zagranego przez Stewarta Ruperta Cadella uznają go bowiem za swojego mistrza, gdyż przed laty w wypaczony sposób zrozumieli jego wykłady o motywach zła i teorii nadczłowieka Friedricha Nietzschego. Produkcja stanowiła ponadto techniczny eksperyment: nie licząc kilku przymusowych cięć montażowych, Hitch stworzył film w jednym ujęciu.
Filadelfijska opowieść (The Philadelphia Story, reż. George Cukor, 1940)
Oscarowa rola Jamesa Stewarta i aktorskie trio, które ustanowiło gwiazdorskie reguły gry w starym Hollywood, czyli Katharine Hepburn oraz Cary Grant jako pierwsze danie i deser po wyśmienitym występie Jimmy'ego. Reżyser George Cukor ryzykował sporo, podejmując się ekranizacji bestsellerowej sztuki Philipa Barry'ego, która podbiła sceny Broadwayu. Film pokonał jednak wszelkie obawy i doskonale uporał się z repertuarem, zdobywając serca widzów nieśmiertelnym humorem, wątkiem konfliktu płci i romantycznym happy endem.
Bajecznie bogata i równie postrzelona Tracy Lord planuje ślub z niejakim Georgem Kittredgem (John Howard). Niespodziewanie w progu jej luksusowej rezydencji zjawia się dawny mąż, porywczy Dexter i wścibski reporter Macaulay Connor (w tej roli Jimmy). Zabawne komplikacje, które rozegrają się pod dachem posiadłości Tracy, sprawią, że dziewczyna będzie musiała zdecydować, który z trójki amantów jest jej pisany.
Człowiek, który zabił Liberty Valance'a (The Man Who Shot Liberty Valance, reż. John Ford, 1962)
Żelazna klasyka rozegrana na tle Dzikiego Zachodu. W westernie Johna Forda James Stewart wystąpił wraz z legendami gatunku: Johnem Waynem i Lee Marvinem, jako szlachetny prawnik, który rzuca wyzwanie terroryzującemu okolicę bandycie. W starciu pomaga mu twardy rewolwerowiec, który stanowi zaprzeczenie jego prawego charakteru.
Człowiek, który zabił Liberty Valance'a skrywa znacznie więcej niż stare dekoracje i historię starcia na śmierć i życie. John Ford zdemaskował narodziny amerykańskiej legendy i skupił się na cienkiej granicy między prawdą historyczną a mitem, który co prawda tworzy podwaliny tożsamości narodowej, ale pomija wartość prawdy.
To wspaniałe życie (It's a Wonderful Life, reż. Frank Capra, 1946)
Świąteczny klasyk, do którego warto wracać, aby poczuć nostalgię i niosącą nadzieję atmosferę Bożego Narodzenia. To poruszająca, inspirująca opowieść, która realizuje podstawową ideę kina Franka Capry: afirmację życia niezależnie od trudów dnia codziennego, a także cieszenia się z najdrobniejszych rzeczy.
James Stewart wcielił się w tym obrazie w postać George’a Baileya, który zrezygnowany i pogrążony w depresji postanawia odebrać sobie życie. W wigilijny wieczór z nieba zstępuje jednak anioł stróż, który ukazuje bohaterowi najpiękniejsze oblicze jego egzystencji, przywracając w nim wiarę i szczęście. Obok Jimmy’ego Stewarta wystąpili m.in. Donna Reed oraz Lionel Barrymore.
Harvey (reż. Henry Koster, 1950)
Jimmy Stewart grał nie tylko w wigilijnych klasykach, ale też obrazach idealnych do obejrzenia w wiosenne święta, w tym Wielkanoc. W tej komedii z elementami fantasy zagrał 40-letniego Elwooda P. Dowda, który ma nietypowego przyjaciela: niewidzialnego dla innych i wysokiego na sześć stóp... królika, z którym spędza każdą chwilę i rozumie się bez słów.
Dziwactwo mężczyzny niepokoi jego krewne - siostrę Vetę (nagrodzona za ten występ Oscarem Josephine Hull) i jej córkę Myrtle (Victoria Horne), które boją się nie tylko o równowagę psychiczną Elwooda, ale też własną reputację w oczach sąsiadów i reszty rodziny. Zdesperowane kobiety postanawiają umieścić go w zakładzie psychiatrycznym i nie będzie to proste zadanie.
Sklep na rogu (The Shop Around the Corner, reż. Ernst Lubitsch, 1940)
Duet Jamesa Stewarta z charyzmatyczną Margaret Sullavan to przepis na udaną komedię romantyczną, zwłaszcza gdy za kamerą stoi jeden z mistrzów wyrafinowanej odsłony gatunku. Film Lubitscha stanowił inspirację dla współczesnego przeboju łączącego melodramat z humorem, czyli Masz wiadomość z Meg Ryan i Tomem Hanksem.
Sklep na rogu to niezwalniająca tempa opowieść skomplikowanej relacji Alfreda i Klary, pracowników sklepu, którzy ze sobą rywalizują i szukają okazji do wymiany kolejnej złośliwości. Podobno kto się czubi, ten się lubi i tak też okazuje się w tym przypadku. Po godzinach bohaterowie prowadzą anonimową korespondencję z nieznajomą "drugą połówką". W najgorszych koszmarach nie podejrzewają, że piszą ze sobą. Ostre jak brzytwa riposty gonią tu kiełkujące uczucie, które podniesie widzów na duchu czarem przedwojennych komedii.
Tekst: Paula Apanowicz
Źródło zdjęć: Wikipedia, domena publiczna
