Kim Novak. Hollywoodzka buntowniczka
Zaktualizowano: 3 dni temu
Muza Alfreda Hitchcocka, Richarda Quine'a czy Ottona Premingera, gwiazda Zawrotu głowy, Pikniku i Złotorękiego, w końcu hollywoodzka buntowniczka, która porzuciła toksyczną Fabrykę Koszmarów, aby skupić się na pasji malarstwa i wieść spokojne życie z dala od blasków fleszy. Kim Novak to jedna z najbardziej fascynujących osobowości i żywa ikona złotej ery Hollywood. Kreowana na konkurentkę Marilyn Monroe i mierząca się z wewnętrznymi demonami aktorka zdobywa w ostatnim czasie należyte uznanie.
Traumy młodości
Marilyn Pauline Novak, bo tak właściwie nazywała się przyszła aktorka, przyszła na świat 13 lutego 1933 roku w rodzinie o czeskich korzeniach. Dorastała w niebezpiecznej dzielnicy Chicago skazana na codzienny widok ulicznej przemocy. Dom rodzinny dał jej względne szczęście, ale nauczył też ciężkiej pracy i dyscypliny. Rodzice żyli skromnie, zachęcając córkę do pilnej nauki w trosce o jej przyszłość.
Dziewczynka od początku przejawiała bystry intelekt i zapał do edukacji. Niestety, tragiczne zdarzenia bardzo wcześnie naznaczyły jej losy. Novak nie potrafiła odnaleźć wspólnego języka z rówieśnikami. Była nieśmiała do tego stopnia, że podczas wizyty gości chowała się za zasłoną. Dzieciaki szybko wykorzystały jej wrażliwość i, widząc jej słabości, wybrały na obiekt szykan.
Nie miała odwagi, aby powiedzieć rodzicom o szkolnym prześladowaniu. Stłumiła w sobie również kolejne traumatyczne wydarzenie, które na zawsze zmieniło jej życie. Jako nastolatka padła ofiarą zbiorowego gwałtu. W jednej z niedawnych rozmów z "The Guardian" Kim Novak wyznała, że koszmar wydarzył się w samochodzie, do którego została zaciągnięta siłą. Tragiczne doświadczenie naznaczyło jej dalsze losy, przyczyniając się do zaburzeń psychicznych i depresji, z którymi walczy przez całe życie.
Kim Novak mierzy się także z ChAD. Choroba afektywna dwubiegunowa objawia się niestabilnością nastroju oraz gwałtownymi przejściami od epizodów depresji do groźnej dla życia manii. Przez pewien okres pobudzona, kreatywna i tryskająca euforią, przez resztę czasu: przygnębiona, wiecznie zmęczona, pozbawiona chęci do życia, tak można przedstawić problem, z jakim mierzy się cierpiąca osoba. Novak wiąże swoje objawy z chorobą psychiczną ojca i bolesną młodością.
Marilyn może być tylko jedna
Ukojeniem dla wewnętrznych demonów i samotności okazała się sztuka. Kim Novak nie chciała zostać aktorką. Pierwotnie marzyła o malarstwie i uznanej pozycji artystki. Pasja w połączeniu z talentem poskutkowała uzyskaniem przez dziewczynę stypendium w prestiżowym Chicago Art Institute.
Los zdecydował inaczej. Pewnego dnia pragnąca dorobić do skromnego budżetu Novak zaczęła pracować jako modelka. Tak trafiła do Los Angeles, gdzie znajoma namówiła ją do spróbowania sił w przemyśle filmowym. W 1953 otrzymała epizod we Francuskiej linii. W końcu przykuła uwagę Harry'ego Cohna ze studia Columbia, który poszukiwał świeżego nabytku na miarę konkurencji święcącej wówczas triumfy Marilyn Monroe.
Novak wydała mu się doskonałym materiałem na rywalkę MM. Umyślnie posługuję się określeniem przywołującym skojarzenie z byciem przez Novak towarem na rynku, gdyż pod egidą wytwórni debiutantka została wciągnięta w szereg toksycznych mechanizmów. Cohn nakłonił ją do skrajnej diety odchudzającej i wprowadzenia zmian wizerunkowych. Hollywood kreowało wówczas zakłamane wizerunki gwiazd, na których producenci opierali promocję filmów w ramach star systemu. Symbolicznym odcięciem się od przeszłości i na dobrą sprawę wyrzeczeniem się tożsamości była zmiana nazwiska. W przypadku Novak zmieniono wyłącznie jej imię. Marilyn mogła być przecież tylko jedna, ale Kim nie zamierzała usuwać znamiona swych czeskich korzeni z drugiego członu nazwiska.
Jej kariera lawendowej blondynki ubieranej w kostiumy w odcieniach fioletu ruszyła z kopyta. Kim Novak nigdy nie była jednak naśladowczynią figlarnej i zabawnej MM, choć tego oczekiwali od niej twórcy. Charakteryzował ją buntowniczy duch. Aktorka marzyła ponadto o ambitnych rolach z potencjałem dramatycznym. Po kilku lekkich angażach dowiodła swego talentu w obrazie Piknik (1955). Zagrała w nim najpiękniejszą dziewczynę na amerykańskiej prowincji, której uroda staje się przekleństwem i ograniczającą szufladką, co niosło autobiograficzne znamiona. Sam film zdobył uznanie i porwał młode pokolenie za sprawą oddania rozterek osób wkraczających w dorosłość i ówczesnych nastrojów społecznych.
W tym samym roku wystąpiła u boku Franka Sinatry w Złotorękim Ottona Premingera. Film po raz kolejny odsłonił jej śmiałość w doborze nieoczywistego repertuaru. W latach cenzury Kodeksu Haysa podejmował bowiem problematykę narkomanii i ludzkich uzależnień, tworząc bogate tło psychologiczne. Z Sinatrą spotkała się ponownie w musicalu Kumpel Joey (1957).
Zawrót głowy
Najwybitniejszą rolę stworzyła u Hitchcocka. Za kulisami Zawrotu głowy (1958) między aktorką i reżyserem wybuchł konflikt. Tym razem nie chodziło bynajmniej o obsesyjne zachowania Hitchcocka, które wybrzmiewały względem licznych aktorek o blond włosach. Novak miała ugruntowaną pozycję w Hollywood i przybyła na plan filmowy z szeregiem wymagań. Z góry oznajmiła, że nie zamierza pokazywać się w odcieniach szarości lub brązowych butach. Jak na ironię przez większość filmu to właśnie w takim kostiumie obserwujemy jej bohaterkę. Hitchcockowi udało się postawić na swoim, w czym pomogła kostiumografka Edith Head, która podkreślała symboliczny wymiar szarej garsonki stającej się metaforą wewnętrznego skrępowania ekranowej Madeleine.
Po latach Kim Novak dobrze wspomina mistrza suspensu:
To jeden z nielicznych reżyserów, którzy pozostawili mi jako aktorce całkowitą wolność.
W Zawrocie głowy Kim wykreowała podwójny portret eterycznej Madeleine Elster (blondynki) i Judy Barton (brunetki). Skomplikowane i skrajnie odmienne role uwydatniły wszechstronność talentu aktorki, która odnalazła się zarówno jako hipnotyzująca, odrealniona pani Elster, jak i bardziej drapieżna Judy, która staje się ofiarą męskiej obsesji. Na ekranie stworzyła duet z Jamesem Stewartem, z którym zagrała również w historii o współczesnej czarownicy Czarna magia na Manhattanie (1958).
W 1959 roku wystąpiła w filmie, który prywatnie uznaje za swe największe osiągnięcie. W dramacie zatytułowanym W środku nocy Delberta Manna zagrała Betty, atrakcyjną recepcjonistkę, która wikła się w związek z dużo starszym od siebie wdowcem i zarazem swoim przełożonym. Obraz zdemaskował stereotypy i społeczne uprzedzenia wobec par ze sporą różnicą wieku, choć złączonych szczerym uczuciem.
Spokój
W pierwszej połowie lat 60. XX wieku Kim Novak w dalszym ciągu odnosiła komercyjne sukcesy, ale przekraczała też dotychczasowy dorobek. W Obcy, gdy się spotykają (1960) oddała dramat prawdziwie zakochanej kochanki mężczyzny sportretowanego przez Kirka Douglasa. Pod okiem Billy'ego Wildera wykreowała przełomową jak na tamte lata postać prostytutki w komedii Pocałuj mnie, głuptasie (1964). W 1969 roku nadała twarz mitycznej Lady Godivie, która według legendy odbyła nagą przejażdżkę na koniu, aby powstrzymać męża przed nałożeniem kolejnych podatków na podwładnych. To wszystko w westernowej komedii Wielki skok na bank.
Z czasem Kim Novak zaczęła zwalniać tempo. Nie kryła się z wyznaniem dotyczącym toksycznych praktyk Hollywood i odrzuciła szkodliwe mechanizmy. W filmach występowała coraz rzadziej, skupiając się na ukochanym malarstwie i życiu w zgodzie z naturą na ranczu w otoczeniu koni, psów, kóz i kotów. Ostatecznie porzuciła X muzę. Po raz ostatni zagrała w 1991 roku.
Odwróciłam się od udanej i lukratywnej kariery, aby określić, kim jestem i co naprawdę chcę dać i wziąć z życia. Przeniosłam się do domu na klifie wzdłuż dzikiego wybrzeża Big Sur w Kalifornii, aby stworzyć styl życia w harmonii z naturą, łącząc go z moją miłością do malowania i pisania poezji.
Przez wiele lat Kim Novak wiodła spokojne życie z drugim mężem, weterynarzem Robertem Malloyem, z którym była związana od 1976 roku. Byli jak dwie bratnie dusze, a ich blisko 45-letni związek opierał się na wzajemnym zrozumieniu, wsparciu, głębokiej miłości i szczerej przyjaźni. W 2020 roku Kim podzieliła się ze swymi fanami smutną informacją o śmierci ukochanego. „Teraz muszę się nauczyć, jak zadowolić się tymi wszystkimi niesamowitymi, niezapomnianymi wspomnieniami” – napisała gwiazda.
Kim cały czas realizuje się artystycznie: pisze wiersze i dużo maluje (akwarelą, olejami i pastelami). Jej obrazy są utrzymane w estetyce surrealizmu i impresjonizmu. Novak rzadko udziela się publicznie, a gdy zjawiła się w 2014 roku na 86. gali rozdania Oscarów, spotkała się z falą krytyki, której długo nie mogła przeboleć. Przyczyną była operacja plastyczna, której się poddała. W jej wyniku twarz aktorki znacznie się zmieniła, a niektórzy komentujący wprost wyrażali opinię, że gwiazda się oszpeciła. Hejt był tym większym ciosem dla gwiazdy, gdyż Kim od lat choruje na ciężką depresję.
Renesans Kim Novak
W ubiegłym roku Kim Novak przeżyła zasłużony renesans kariery. Artystka otrzymała Honorowego Złotego Lwa i Icon Award na francuskim festiwalu kina amerykańskiego w Deauville w 2025 roku. Wyróżnienia stanowiły wyraz uznania filmowego środowiska nie tylko dla jej umiejętności, ale też niezależnego ducha, który sprawił, że zbuntowała się przeciwko hollywoodzkiej machinie, aby żyć w zgodzie ze sobą.
W ostatnim czasie jest też głośno o powstającej produkcji Scandalous!, w której Kim Novak sportretuje Sydney Sweeney. Filmowa historia ma przedstawiać kulisy związku blondynki Hitchcocka z Sammym Davisem Jr., który w rasistowskich USA wzbudził przed laty kontrowersje i doprowadził do ostatecznego rozstania pary pozostającej pod presją gróźb Harry'ego Cohna, szefa Columbia Pictures. Gwiazda w jednym z wywiadów wyraziła obawy dotyczące projektu.
To nie był skandal, tylko uczucie,
mówiła o swojej dawnej miłości. Boi się, że twórcy skupią się na seksualnym i sensacyjnym aspekcie jej relacji z Sammym, zapominając o oddaniu historycznych realiów z szacunkiem.
Autor: Paula Apanowicz
Bibliografia:
P. Ackroyd, Alfred Hitchcock, tłum. J. Łoziński, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2017.
S. Hattenstone, „I had to leave Hollywood to save myself": Kim Novak on art., bipolar, Hitchcock and happiness, www.theguardian.com
L. McNeil, Hollywood Icon Kim Novak Reveals Why She Left Hollywood: "I Lost a Sense of Who I Truly Was", www.people.com
www.kimnovakartist.com
